Cultural Sensitivity Framework
TSPL Rubric
กรอบประเมินความเหมาะสมในการอ่าน เก็บ เผยแพร่ และนำลวดลายหรือสัญลักษณ์ไทยไปใช้ต่อ โดยพิจารณาจากหลักฐานภาพ แหล่งที่มา ความหมาย บริบทศาสนา ชุมชน สิทธิ์ภาพ และกาลเทศะ
Reusable
ใช้ต่อได้ค่อนข้างอิสระ เมื่อระบุที่มา ให้เครดิต และไม่อ้างความหมายเกินหลักฐาน
Caution
ใช้ต่อได้เมื่อเข้าใจบริบท ตรวจแหล่งที่มา และหลีกเลี่ยงการลดทอนความหมาย
Sensitive
เหมาะกับการศึกษา อธิบาย หรืออ้างอิงเป็นหลัก ไม่ควรใช้เชิงตกแต่งหรือพาณิชย์โดยไม่ตรวจรอบคอบ
Purpose
Rubric นี้ใช้ตัดสินอะไร
TSPL Rubric ไม่ได้ตัดสินว่า “ลวดลายสวยหรือไม่สวย” แต่ช่วยประเมินว่าลวดลายหนึ่งรายการมีหลักฐานและบริบทเพียงพอสำหรับการเผยแพร่หรือการนำไปใช้ต่อมากน้อยแค่ไหน โดยดูทั้งภาพต้นทาง แหล่งที่มา ความหมายเฉพาะถิ่น ความเกี่ยวข้องกับศาสนา พิธีกรรม ชุมชน และข้อจำกัดด้านสิทธิ์ภาพหรือสิทธิ์พื้นที่
Use Cases
ใช้ Rubric นี้เมื่อไหร่
ก่อนเผยแพร่ข้อมูล
ใช้ตรวจว่าระเบียนลวดลายมีภาพ แหล่งที่มา คำอธิบาย และข้อควรใช้เพียงพอหรือยัง
ก่อนนำไปออกแบบต่อ
ใช้แยกว่าลายใดดัดแปลงได้ ลายใดต้องรักษาบริบท และลายใดควรใช้เพื่อศึกษาเท่านั้น
ก่อนทำสื่อสาธารณะ
ใช้ตรวจความเหมาะสมของภาษา ภาพประกอบ เครดิต และบริบทการนำเสนอ
Scoring
เกณฑ์ให้คะแนน 28 คะแนน
Decision Flow
วิธีตัดสินระดับ Rubric
ดูหลักฐานภาพ
มีภาพบริบท ภาพระยะกลาง และภาพรายละเอียดเพียงพอหรือไม่
ตรวจแหล่งที่มา
รู้ชื่อสถานที่ เจ้าของพื้นที่ ผู้ดูแล หรือแหล่งอ้างอิงหรือไม่
อ่านความหมาย
เป็นลวดลายทั่วไป หรือมีความหมายทางศาสนา พิธีกรรม ชุมชน หรืออำนาจหรือไม่
กำหนดข้อควรใช้
ระบุสิ่งที่รักษาไว้ได้ สิ่งที่ปรับได้ และสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงให้ชัดเจน
Matrix
ตารางพิจารณาแบบย่อ
Examples
ตัวอย่างการจัดระดับ
ลายที่ใช้ต่อได้ค่อนข้างอิสระ
เป็นลายประดับหรือรูปทรงพื้นผิวที่พบกว้าง ใช้เป็นแพตเทิร์นได้เมื่อระบุที่มาและไม่อ้างความหมายเกินหลักฐาน
ลายที่ต้องตรวจบริบทก่อนใช้
เกี่ยวข้องกับศาสนศิลป์หรือคติความเชื่อ ใช้ต่อได้เมื่อรักษาบริบท ให้เครดิต และไม่ลดทอนความหมาย
สัญลักษณ์ที่ควรใช้เพื่อศึกษาเป็นหลัก
มีสถานะเชิงความเชื่อ อำนาจ หรือของสูง เหมาะกับการศึกษา อธิบาย หรืออ้างอิงอย่างระมัดระวัง
Checklist
เช็กลิสต์ก่อนเผยแพร่หรือใช้ต่อ
มีภาพหลักฐานอย่างน้อยภาพบริบท ภาพระยะกลาง และภาพรายละเอียด
ระบุชื่อสถานที่ แหล่งที่มา หรือเจ้าของข้อมูลได้
แยกหน่วยภาพ โครงสร้าง สี และรูปทรงได้ชัดเจน
เขียนความหมายโดยแยกระหว่างสิ่งที่เห็นกับสิ่งที่ตีความ
กำหนดระดับ Green / Yellow / Red พร้อมเหตุผล
ระบุข้อควรใช้ ข้อควรเลี่ยง และข้อความให้เครดิต
สูตรสั้นสำหรับระเบียน TSPL: ภาพหลักฐาน + แหล่งที่มา + คำอธิบาย + ความหมาย + โครงสร้าง + สี/รูปทรง + Rubric + ข้อควรใช้
กลับไปสำรวจคลังลวดลาย
ใช้ Rubric นี้ประกอบการอ่านแต่ละรายการในคลัง TSPL ก่อนนำลวดลายไปเรียนรู้ อ้างอิง หรือออกแบบต่อ